Nụ cười của ông ta tắt ngấm.
“Giám đốc Phương, đừng tự bít đường sống của mình. Có những việc, chỉ có tiền thôi thì không làm xong đâu.”
Tôi xoay người đẩy cửa bước ra hành lang.
Ngày thứ hai của đợt thanh tra, tôi lái xe tới phía Nam thành phố.
Không phải cố ý, sáng đi kiểm tra công trường, trưa ra ngoài ăn cơm, bản đồ tự động chỉ đường tắt. Khi đi ngang qua một cổng trường cũ kỹ, tôi nhìn thấy tấm biển: Tiểu học Hướng Dương.
Chính là trường của Đào Căn Sinh.
Bức tường bao chỉ cao đến ngang lưng, được quét vôi trắng nhưng đã bong tróc nhiều chỗ. Sân trường nền xi măng, không có đường chạy trải nhựa, cột bóng rổ xiêu vẹo, lưới rách chỉ còn một nửa.
Đứng trước cổng là một người đàn ông mặc áo khoác xám, đang chia nước suối cho vài học sinh. Tôi nhận ra ông ấy – người đã gặp mặt một lần ở diễn đàn công ích.
“Hiệu trưởng Đào?”
Ông ấy quay lại, sững sờ mất hai giây. “Ôi, anh là… Giám đốc Phương? Của Tập đoàn Viễn Sơn?”
“Tiện đường qua đây, đúng lúc ghé vào xem một chút.” Tôi đáp.
Ông dúi nốt chai nước vào tay học sinh, xoa xoa hai bàn tay vào nhau: “Giám đốc Phương, trường tôi xập xệ, mong anh đừng chê cười. Xin mời anh vào trong ngồi. Văn phòng tôi có nước trà, tuy trà không được ngon lắm.”
Văn phòng của ông ấy nằm ở góc trong cùng tầng một, rộng chưa tới 10 mét vuông, trên bàn chất hai chồng vở bài tập. Ngoài cửa sổ là sân trường, có thể thấy mấy đứa trẻ đang chơi bóng rổ, thi nhau ném bóng vào cái rổ vẹo vọ kia.
“Giám đốc Phương, chuyện tôi từng nhắc với anh ở diễn đàn lần trước, anh còn nhớ không?”
“Tôi nhớ.”
“Trường chúng tôi tổng cộng có hơn 80 học sinh.” Ông ấy rót cho tôi một chén trà. “60% là con em công nhân ngoại tỉnh, 20% là trẻ em bị bỏ lại ở quê. Mùa đông năm ngoái hệ thống sưởi hỏng, sửa mất 3 tháng mới xong. Trong 3 tháng đó bọn trẻ phải mặc áo bông đi học, tay rét cóng không duỗi thẳng ra được để viết chữ.”
Tôi không nói gì.
“Tôi nộp báo cáo xin cấp vốn 17 lần rồi, nhưng đến giờ vẫn chưa được duyệt.” Ông ấy đứng lên, lôi từ trong tủ ra một xấp giấy. “Đây là phương án cải tạo chúng tôi làm: Sửa chữa trường học, lắp hệ thống sưởi, làm lại sân vận động, xây phòng học đa phương tiện… Tổng cộng là 38 triệu. Tôi biết con số này không nhỏ, nhưng từng đồng đều có nơi đến chốn, tôi có thể rà soát từng mục với anh.”
Ông lật trang đầu tiên, chỉ vào những dòng ghi chú viết tay chằng chịt. “Ống sưởi của mấy phòng học này có từ những năm 80, sửa mười mấy lần rồi. Bức tường này mùa đông gió lùa, bọn trẻ phải lấy giấy báo dán lại.”
Từ ngoài cửa sổ vọng vào tiếng cười đùa. Một quả bóng đập “bịch” vào kính cửa sổ.
“Cháu xin lỗi, cháu xin lỗi!” Một cậu bé chạy tới nhặt bóng, thấy chúng tôi thì cười bẽn lẽn. “Thầy Đào, cháu xin lỗi ạ!”
Đào Căn Sinh xua tay: “Không sao, ra chơi tiếp đi.”
Cậu bé chạy đi. Đào Căn Sinh nhìn theo bóng lưng cậu.
“Giám đốc Phương, những đứa trẻ này không hề thiếu tài năng. Có cô bé lớp 5 thi toán cấp quận được giải ba, quyển vở luyện tập viết hết mặt trước lại lật ra viết tiếp mặt sau. Các em chỉ thiếu một phòng học có hơi ấm, một cái sân vận động không làm vấp ngã mà thôi.”
Tôi nhận lấy bản phương án. “Tôi mang về xem thử.”
“Giám đốc Phương, anh chịu xem là tôi mãn nguyện lắm rồi.”
Ông ấy tiễn tôi ra ngoài, đến tận cổng trường mới dừng lại.
“Giám đốc Phương, tôi biết trường tôi không thể so với những trường điểm như Bồi Anh. Nhưng tôi làm giáo dục 30 năm rồi, có một điều tôi thấy rất rõ: Trường học là gì? Trường học chính là nơi để mỗi đứa trẻ bước vào, lúc bước ra sẽ trở nên tốt hơn lúc mới đến một chút. Đơn giản vậy thôi.”
Tôi lên xe, qua gương chiếu hậu vẫn thấy Đào Căn Sinh đứng ở cổng trường, tay siết chặt cái vỏ chai nước suối rỗng, không nỡ vứt đi.
Tối hôm đó, Du Du vẽ một bức tranh. Một ngôi nhà lớn, trước cửa viết hai chữ “Trường học” xiên xẹo. Hai người một lớn một nhỏ nắm tay nhau đứng trước cửa.